Pedagog

        • WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO

        • Wstęp

          Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego umożliwia uczniom zdobycie wiedzy  i umiejętności niezbędnych do poznania siebie, własnych predyspozycji zawodowych, rynku pracy i zasad nim rządzących, a także zaplanowanie własnej kariery edukacyjno-zawodowej. System obejmuje ogół działań podejmowanych przez szkołę w celu prawidłowego przygotowania uczniów do wyboru zawodu i kierunku kształcenia ponadgimnazjalnego. Określa rolę, zadania i metody oraz formy pracy zawodoznawczej zespołu nauczycieli ds. preorientacji zawodowej. Program doradztwa zawodowego zawiera wykaz określonych doświadczeń, które szkoła – w odpowiedzi na potrzeby swoich uczniów – chce im zapewnić w procesie kształcenia.

          W/w zadania realizowane będą poprzez:
          1. Systematyczne diagnozowanie zapotrzebowania uczniów na informacje edukacyjne i zawodowe oraz  pomoc w planowaniu kształcenia i kariery zawodowej.

          2. Gromadzenie, aktualizowanie i udostępnianie informacji edukacyjnych i zawodowych właściwych  dla poziomu kształcenia.

          3. Wskazywanie uczniom, rodzicom dodatkowych źródeł informacji na poziomie regionalnym, ogólnokrajowym, europejskim i światowym dotyczących:

          a) rynku pracy;

          b) trendów rozwojowych w świecie zawodów i zatrudnienia;

          c) wykorzystania posiadanych uzdolnień i talentów przy wykonywaniu przyszłych zadań zawodowych;

          d) instytucji i organizacji wspierających funkcjonowanie osób niepełnosprawnych w życiu codziennym i zawodowym;

          e) alternatywnych możliwości kształcenia dla uczniów z problemami emocjonalnymi i dla uczniów niedostosowanych społecznie;

          f ) programów edukacyjnych Unii Europejskiej.

          4. Udzielanie indywidualnych porad uczniom i rodzicom.

          5. Prowadzenie grupowych zajęć aktywizujących, przygotowujących uczniów do świadomego planowania kariery i podjęcia roli zawodowej.

          6. Kordynowanie działalności informacyjno-doradczej prowadzonej przez szkołę.

          7. Wspieranie w działaniach doradczych rodziców i nauczycieli poprzez organizowanie spotkań szkoleniowo-informacyjnych, udostępnianie informacji i materiałów do pracy  z uczniami.

          8. Zapewnienie ciągłości działań wewnątrzszkolnego systemu doradztwa zawodowego, realizacji działań z zakresu przygotowania uczniów do wyboru drogi zawodowej, zawartych w programie wychowawczym szkoły i programie profilaktyki.

          9. Współpracowanie z instytucjami wspierającymi wewnątrzszkolny system doradztwa.

          Cele Wewnątrzszkolnego Systemu  Doradztwa Zawodowego

          Celem głównym programu jest przygotowanie uczniów do trafnego wyboru zawodu i dalszego kierunku kształcenia poprzez pobudzenie uczniów do samopoznania i zdobycia wiedzy niezbędnej do właściwego zaplanowania kariery zawodowej. Wyżej wymieniony cel wykazuje konieczność kształcenia wśród uczniów konkretnych umiejętności i dyspozycji, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania w różnych rolach zawodowych i społecznych. Ponadto cel główny zobowiązuje całą społeczność szkolną do systematycznych oddziaływań wychowawczo – doradczych.

          Uczniowie:

          - poznają własne predyspozycji zawodowe – zainteresowania, uzdolnienia;

          - rozwijają swoje umiejętności interpersonalne;

          - są zmotywowani do podjęcia wysiłku przy podejmowaniu decyzji w sprawie wyboru szkoły i zawodu;

          - znają czynniki trafnego wyboru zawodu;

          - wiedzą jak się uczyć i rozwijać swoje zainteresowania, pasje i predyspozycje;

          - potrafią określić swoje mocne strony, są świadomi swoich ograniczeń;

          - posiadają informacje o zawodach i sytuacji na rynku pracy;

          - znają system kształcenia, oraz ofertę szkół ponadgimnazjalnych;

          - znają zasady rekrutacji i terminarz rekrutacyjny;

          -wybierają zawód i szkołę po dokonaniu konfrontacji własnych predyspozycji  z wymaganiami szkoły i zawodu;

          - znają  przeciwwskazania zdrowotne do wyboru zawodu i szkoły;

          - znają źródła informacji edukacyjnej i zawodoznawczej;

          - są otwarci  i przygotowani na wyzwania współczesnego świata.

          Nauczyciele:

          - wykorzystują wiedzę nt. ucznia, pomagają w określaniu indywidualnych profili;

          - potrafią diagnozować potrzeby i zasoby uczniów;

          - rozwijają talenty, zainteresowania, zdolności, predyspozycje;

          - wspierają decyzję zawodowo – edukacyjną swoich uczniów;

          - realizują metodami aktywnymi zgodnie z podstawą programową tematy zawodoznawcze.

          Rodzice:

          - są zaangażowani i przygotowani do pełnienia roli „doradców”;

          - znają czynniki ważne przy wyborze szkoły i zawodu;

          - znają ścieżki edukacyjne, ofertę szkół, zasady rekrutacji;

          - wiedzą gdzie szukać pomocy dla swoich dzieci w sytuacjach trudnych i problemowych.

          Bloki tematyczne w zakresie pracy z uczniami

          Klasa I - Poznawanie siebie.

          Klasa II - Poznawanie zawodów. Podejmowanie wstępnych decyzji. Indywidualna praca z uczniami, którzy mogą mieć problemy z wyborem szkoły i zawodu.

          Klasa III - Informacja edukacyjna i zawodowa. Konfrontacja samooceny z wymaganiami szkół i zawodów - decyzje.

          Bloki tematyczne w zakresie warsztatów z rodzicami

          Klasa I - Prezentacja założeń pracy informacyjno-doradczej szkoły na rzecz uczniów. Zajęcia psychoedukacyjne dla rodziców - wspomaganie rodziców w procesie podejmowania decyzji edukacyjnych i zawodowych przez ich dzieci.

          Klasa II - Włączanie rodziców, jako przedstawicieli różnych zawodów, do działań informacyjnych szkoły.

          Klasa III - Przedstawienie aktualnej i pełnej oferty edukacyjnej szkolnictwa ponadgimnazjalnego.

          Działania podejmowane przez pedagoga:

          - gromadzenie, opracowywanie i aktualizowanie informacji o zawodach (stanowiskach pracy), drogach uzyskiwania kwalifikacji zawodowych oraz potrzebach rynku pracy;

          - przekazywanie wiedzy i informacji o zawodach, możliwościach zdobycia kwalifikacji zawodowych, sytuacji na rynku pracy w formie warsztatów, spotkań i indywidualnych konsultacji, uczniom,  nauczycielom i rodzicom, których dzieci stoją przed wyborem zawodu;

          - prowadzenie odpowiedniej dokumentacji osób zgłaszających się po poradę;

          - opracowywanie diagnoz przydatności zawodowej na podstawie zebranego, własnego materiału badawczego;

          - udzielanie indywidualnych porad zawodowych osobom niezdecydowanym i nieznającym siebie (na podstawie wykonanych diagnostycznych badań przydatności do określonego zawodu, przy wykorzystaniu metod i technik psychologicznego i pedagogicznego pomiaru);

          - dostarczanie pomocy w uzyskaniu odpowiednich usług zwiększających szanse zatrudnienia, przygotowujących ucznia do wejścia na rynek pracy (usługi te mogą dotyczyć szczegółowego doradztwa: skierowania do dalszego kształcenia, szkolenia, leczenia lub rehabilitacji i często też zorientowania na rynku pracy);

          - prowadzenie (lub kierowanie do odpowiednich specjalistów) działań o charakterze terapeutycznym, adresowanych do osób w szczególnych sytuacjach życiowych.

          Działania te prowadzone są w formie indywidualnych porad dla uczniów, grupowych zajęć psychoedukacyjnych, zajęć pozalekcyjnych, godzinach wychowawczych, konsultacji i warsztatów kierowanych do nauczycieli i rodziców wspomagających ich wychowawczą funkcję oraz poprzez współpracę ze specjalistycznymi instytucjami.

          Działania podejmowane przez wychowawców klas:

          - pomoc uczniom w zdobyciu i pogłębianiu wiedzy o interesujących zawodach;

          - wyzwalanie ich aktywności w kierunku samopoznania i samooceny;

          - przybliżenie informacji na temat rynku pracy i zjawisk na nim zachodzących;

          - kształtowanie w uczniach postaw aktywnych i przedsiębiorczych;

          - współpracę z rodzicami przy organizowaniu spotkań z przedstawicielami szkół czy przedstawicielami danych zawodów(w tej roli rodzice), wycieczek zawodoznawczych;

          - kierowanie w sprawach trudnych, do specjalistów: doradców zawodowych w poradniach psychologiczno-pedagogicznych i urzędach pracy, lekarzy itp.

          Działania podejmowane przez  nauczycieli przedmiotów:

          - diagnozowanie zapotrzebowania uczniów na informacje i pomoc w planowaniu kształcenia i kariery zawodowej;

          - prowadzenie (na godzinach wychowawczych, lekcjach przedmiotowych, zajęciach pozalekcyjnych w ramach kołek zainteresowań) grupowych zajęć aktywizujących, przygotowujących uczniów do świadomego planowania kariery i podjęcia roli zawodowej;

          - wzbogacanie warsztatu pracy o nowoczesne środki przekazu informacji ( Internet, CD, wideo itp.) oraz udostępnianie ich osobom zainteresowanym;

          - współpracowanie z instytucjami wspierającymi wewnątrzszkolny system doradztwa, przede wszystkim z doradcą zawodowym w celu tworzenia jednolitego frontu oddziaływań doradczych i wykorzystywania materiałów doprowadzenia zajęć.

          Ponadto nauczyciele przedmiotowi powinni:

          - uświadamiać wagę poszczególnych przedmiotów w kształtowaniu umiejętności zawodowych;

          - omawiać zawody związane z daną dziedziną i realizowanymi hasłami programu nauczania;

          - omawiać zawody „przeszłości” i „przyszłości” związane z danymi przedmiotami, czy obszarami wiedzy;

          - wskazywać możliwości praktycznego zastosowania zdobytych umiejętności i wiedzy;

          - tworzyć zespoły zadaniowe do wyszukiwania informacji o poszczególnych zawodach i kierunkach kształcenia.

          Do działań podejmowanych przez rodziców pożądana jest :

          - rozmowa z dzieckiem (o kłopotach i rozterkach związanych z wyborem zawodu, realna ocena możliwości dziecka) i wspieranie go w poszukiwaniu „jego własnego miejsca na ziemi”;

          - zachęcanie dziecka do rozwijania swoich pasji i motywowanie go do brania udziału w zajęciach dodatkowych (pomoc dziecku w określeniu jego zainteresowań, uzdolnień, cech temperamentu itp.);

          - udzielanie pomocy w poszukiwaniu informacji o poszczególnych zawodach i możliwościach kształcenia;

          - wskazywanie i rozważanie z dzieckiem alternatywnych rozwiązań na wypadek niepowodzeń edukacyjno- zawodowych;

          - stały kontakt ze szkołą (wychowawcą, nauczycielami przedmiotowymi, pedagogiem, psychologiem).

          Działania podejmowane przez uczniów, to głównie:

          - udział w rożnych akcjach ( dni przedsiębiorczości, targi edukacyjne, targi pracy, wycieczki zawodoznawcze);

          - udział w drzwiach otwartych w szkołach, na uczelniach;

          - korzystanie z informacji zawartych na stronach internetowych, informatorach.

          Współpraca z instytucjami i osobami wspierającymi szkołę w zakresie działań edukacyjno-zawodowych

          - Powiatowy Urząd Pracy

          Powiatowy Urząd Pracy stanowi źródło informacji o zawodach i aktualnej sytuacji na rynku pracy.

          - Poradnia Pedagogiczno – Psychologiczna

          Poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradnie specjalistyczne, na mocy prawa oświatowego udzielają pomocy uczniom w dokonywaniu wyboru kierunku kształcenia, zawodu i planowania kariery zawodowej. Pomoc taka odbywać się może na terenie Poradni, a także na terenie szkoły. Poradnia jako placówka oświatowa w ramach swoich obowiązków statutowych udziela specjalistycznej pomocy uczniom o specjalnych potrzebach edukacyjnych, z problemami zdrowotnymi. Ponadto poradnie wydają opinie w sprawach:

          - przyjęcia ucznia gimnazjum do oddziału przysposabiającego do pracy,

          - przyjęcia do klasy pierwszej szkoły ponadgimnazjalnej różnego typu kandydata z problemami zdrowotnymi ograniczającymi możliwość wyboru kierunku kształcenia ze względu na stan zdrowia.

          - Kuratorium Oświaty w Bydgoszczy

          Kujawsko – Pomorski  Kurator Oświaty w Bydgoszczy co roku wydaje zarządzenie w sprawie przyjmowania do publicznych gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, w którym określa terminy i szczegółowe postępowanie rekrutacyjne, załącznikami do zarządzenia są: zasady rekrutacji do szkół w województwie kujawsko - pomorskim, karta pomocnicza, terminarz rekrutacji, lista konkursów, które można uwzględnić w zasadach rekrutacji. Obowiązkiem szkoły jest zapoznanie rodziców i uczniów klas trzecich z aktualnym zarządzeniem KP Kuratora Oświaty w Bydgoszczy.

          - Ochotnicze Hufce Pracy

          Ochotnicze Hufce Pracy zajmują się młodzieżą od 15 do 25 roku życia wymagającą opieki  w celu zapewnienia kontynuacji nauki oraz zdobycia zawodu.

          - Szkoły ponadgimnazjalne

          Szkoły ponadgimnazjalne współpracują z gimnazjum głównie poprzez prezentowanie oferty edukacyjnej oraz zasad i terminów rekrutacji na dany rok szkolny. Odbywa się to w ramach „drzwi otwartych” w szkołach ponadgimnazjalnych, a także podczas spotkań przedstawicieli szkół na terenie gimnazjum.

          - Uczelnie wyższe

          Uczniowie oprócz poznania oferty mają okazję do porozmawiania ze studentami  i profesorami interesujących ich uczelni oraz zasięgnięcia informacji na tematy, których nie ma na stronach internetowych. Dowiadują się także, jakie są perspektywy rozwoju ich kariery zawodowej w przyszłości. Integralną częścią spotkań są także pokazy artystyczne i naukowe,  prace plastyczne, wystawy, ekspozycje przedstawiające określony temat, które  wspomagają poznawanie siebie i skłaniają do zastanowienia się nad swoimi predyspozycjami zawodowymi, cechami własnej osobowości czy charakteru.

          Inne działania – zależą od potrzeb uczniów oraz możliwości, pomysłowości i zaangażowania pracowników szkoły. Przykładem takiego działania mogą cykliczne wystawy np. „zawód miesiąca”), wycieczki do zakładów pracy, spotkania z absolwentami szkół ponadgimnazjalnych i uczelni wyższych. Ważnym ogniwem w tym procesie jest także pielęgniarka szkolna, która z powodzeniem może organizować pogadanki na temat przeciwwskazań zdrowotnych w odniesieniu do poszczególnych zawodów, pokazy udzielania pierwszej pomocy, czy sposoby radzenia sobie z rożnymi urazami, mogącymi przydarzyć się podczas wykonywania określonych czynności zawodowych.

          Nauczyciele na poszczególnych lekcjach mogą włączyć się w te działania, stwarzając odpowiednie warunki, umożliwiające uczniom wzrastanie w te role i nabywanie określonych umiejętności poprzez:

          - planowanie, organizowanie i oceniane własnej nauki, przyjmowanie za nią coraz większej odpowiedzialności;

          - skuteczne porozumiewania się w rożnych sytuacjach prezentacji własnego punktu widzenia i uwzględniania poglądów innych ludzi, poprawne posługiwanie się językiem ojczystym, przygotowanie do publicznych wystąpień;

          - efektywne współdziałanie w zespole i pracy w grupie, budowanie więzi międzyludzkich, podejmowanie indywidualnych i grupowych decyzji, skuteczne działanie na gruncie zachowania obowiązujących norm;

          - rozwiązanie problemów w twórczy sposób.

          Orientacja zawodowa w szkole jest  działalnością włączoną w program profilaktyczny (poruszanie zagadnień dotyczących kształtowania umiejętności dbania o własny stan psychiczny i fizyczny – np. radzenie sobie ze stresem, rozwiązywanie konfliktów, uczenie sztuki asertywności, autoprezentacji), program wychowawczy szkoły (np. kształtowanie społecznie pożądanych postaw i zachowań, także w odniesieniu do przyszłej pracy zawodowej, uczenie odpowiedzialności, wyznaczania celów i konsekwentnego ich realizowania). Wpisanie w te poczynania doradztwa zawodowego może zaowocować lepszą współpracą nauczycieli w tym względzie i ich większym zaangażowaniem się w WSDZ.

          Formy, metody i techniki realizacji zadań programu.

          Uczniowie, którzy napotykają na trudności decyzyjne mogą korzystać z indywidualnych i  grupowych form poradnictwa zawodowego poprzez:

          - rozmowy i wywiady doradcze;

          - diagnozowanie predyspozycji zawodowych poprzez metody testowe;

          - udzielanie wsparcia i pomocy w podjęciu decyzji;

          - pomocy w budowaniu poczucia własnej wartości, pokonywania barier, które przeszkadzają w optymalnym rozwoju;

          - pomocy w terminowym i przepisowym składaniu dokumentów do szkół;

          - udzielania informacji adekwatnych do potrzeb ucznia (także o alternatywnych formach.

          Główne metody i techniki w poradnictwie grupowym to:

          - mini wykłady, seminaria;

          - drzewo decyzyjne;

          - mapy myślowe;

          - prezentacje multimedialne;

          - dyskusje, burze mózgów;

          - treningi umiejętności społecznych;

          - inscenizacje i odgrywanie ról;

          - metody testowe (kwestionariusze, ankiety, testy;

          - warsztaty zawodoznawczej;

          - filmy edukacyjne;

          - zajęcia w pracowni komputerowej ( zasoby Internetu i programy do planowania kariery).

          Do  sposobów pracy z uczniami, które można zaliczyć do metod aktywizujących ze względu na to, że pobudzają aktywność poznawczą i ukierunkowują zainteresowania uczniów należy zaliczyć:

          - spotkania z interesującymi ludźmi (przedstawicielami rożnych zawodów), które dają uczniom szansę zdobycia wiedzy dotyczącej podstaw działalności rożnych firm, instytucji i organizacji a także informacje o najnowszych osiągnięciach w rożnych branżach;

          - wycieczki do zakładów pracy – umożliwiające poznanie środowiska pracy oraz poznanie praktycznych aspektów wykonywania danego zawodu;

          Inne formy pracy to;

          - prowadzenie gazetki informacyjnej na korytarzu szkolnym i w pokoju nauczycielskim;

          - informacje na stronie internetowej szkoły;

          - prowadzenie konkursów wiedzy nt. znajomości zawodów i rynku pracy;

          - organizowanie wystaw zawodoznawczych;

          - spotkania diagnostyczne i informacyjne z osobami i instytucjami wspierającymi szkołę w zakresie preorientacji zawodowej np. spotkanie z pracownikami poradni psychologiczno – pedagogicznej, lekarzem medycyny pracy, pracownikami Powiatowego Urzędu Pracy;

          - organizowanie zajęć pozalekcyjnych;

          - angażowanie rodziców w pogadanki tematyczne np. zawód wykonywany z pasją;

          - organizowanie spotkań informacyjnych z przedstawicielami szkół ponadgimnazjalnych;

          - uczestnictwo w programach edukacyjnych.

          Powyższe formy, metody i techniki wykorzystywane są głównie w pracy z uczniami, a także rodzicami i nauczycielami.


          Zadania Rady Pedagogicznej

          Utworzenie i zapewnienie ciągłości działania wewnątrzszkolnego systemu doradztwa poprzez:

          1. Określenie priorytetów dotyczących orientacji i informacji zawodowej  cykl kształcenia.
          2. Wdrażanie działań z zakresu przygotowania uczniów do wyboru drogi zawodowej, zawartych w programie wychowawczym i profilaktycznym szkoły.
          3. Uwzględnianie  zadań programu w rocznym planie wychowawczym klasy na każdym poziomie.
          4. Realizowanie działań z zakresu przygotowania uczniów do wyboru drogi zawodowej, zawartych w programie nauczania.
          5. Ponadto pedagog szkolny koordynuje wszystkie działania WSDZ, odpowiada za współpracę z osobami i instytucjami wspierającymi szkołę   w zakresie planowania kariery edukacyjno- zawodowej uczniów.

          Ewaluacja

          Zespół ds. Wewnątrzszkolnego Systemu Doradztwa Zawodowego  w dokonuje ewaluacji czerwcu programu WSZD. Ewaluacja odbywa się w poszczególnych obszarach na podstawie ankiet lub rozmów z rodzicami, uczniami, nauczycielami, oraz na podstawie obserwacji  i sprawozdań informujących o sytuacji wychowawczej klasy.

          Bibliografia:

          KRAJOWY OŚRODEK WSPIERANIA EDUKACJI ZAWODOWEJ i USTAWICZNEJ SZKOLNY DORADCA  ZAWODOWY (projekt); Warszawa, marzec 2003.